Blue Monday: mit najsmutniejszego dnia w roku a rzeczywiste zdrowie psychiczne

Trzeci poniedziałek stycznia (w 2025 roku to 12 stycznia) od lat obchodzony jest w mediach jako „Blue Monday” – rzekomo najsmutniejszy i najbardziej depresyjny dzień w roku. Warto jednak wiedzieć, że to pojęcie jest przede wszystkim skutecznym chwytem marketingowym, a nie faktem popartym naukowo. W tym artykule oddzielimy mit od rzeczywistości, przypominając, czym jest prawdziwa depresja i jak o siebie zadbać, szczególnie w trudnym zimowym okresie.

Czym jest Blue Monday? Geneza mitu

Koncept „Blue Monday” narodził się w 2005 roku za sprawą brytyjskiego psychologa Cliffa Arnalla. Stworzył on „formułę”, która miała wyliczyć najbardziej depresyjny dzień, biorąc pod uwagę takie czynniki jak: złą pogodę, dług powświąteczny, poczucie porażki związane z noworocznymi postanowieniami oraz niski poziom motywacji po powrocie do rutyny. Co istotne, sam Uniwersytet w Cardiff, z którym Arnall był związany, odciął się od tej teorii, uznając ją za nienaukową.

Pierwotnym celem było promowanie wakacyjnych ofert biur podróży, które miały być remedium na domniemany smutek. Choć sama data nie ma podstaw w badaniach, to zwraca uwagę na realny problem: sezonowe spadki nastroju i wyzwania dla zdrowia psychicznego wielu osób.

Blue Monday a rzeczywista depresja: kluczowe różnice

Rozróżnienie między chwilowym przygnębieniem a chorobą jest niezwykle ważne. Blue Monday bywa mylony z depresją, ale to dwa różne zjawiska.

• „Blue Monday” – chwilowy spadek nastroju:
  Może wiązać się ze zmęczeniem, przejściowym zniechęceniem czy nostalgią. Jest to stan, który mija w ciągu kilku dni, często po zmianie otoczenia, spotkaniu z bliskimi czy odsunięciu się od negatywnych informacji.

• Depresja – poważna choroba:
  To zaburzenie psychiczne charakteryzujące się utrzymującym się przez co najmniej dwa tygodnie głębokim smutkiem, anhedonią (utratą zdolności odczuwania przyjemności), chronicznym brakiem energii. Towarzyszą mu często problemy ze snem, zmiany apetytu, trudności z koncentracją, poczucie bezwartościowości czy myśli rezygnacyjne. Depresja nie mija po jednym dniu i wymaga profesjonalnego leczenia – psychoterapii, a często także farmakoterapii pod okiem psychiatry.

Wpływ mitu Blue Monday na zdrowie psychiczne

Paradoksalnie, samo nagłaśnianie Blue Monday może działać jak samospełniająca się przepowiednia (efekt nocebo). Osoby, które słyszą, że mają czuć się szczególnie źle danego dnia, mogą faktycznie odczuwać nasilenie negatywnych emocji. Z drugiej strony, ta medialna otoczka może stać się punktem wyjścia do ważnej rozmowy o realnych problemach ze zdrowiem psychicznym, które wciąż bywają bagatelizowane.

Jak rzeczywiście zadbać o siebie zimą?

Niezależnie od mitu, styczeń i luty mogą być wymagającymi miesiącami. Oto sprawdzone, proaktywne sposoby na lepsze samopoczucie:

1. Światło i ruch: Korzystaj z każdej chwili słońca. Nawet krótki, codzienny spacer na świeżym powietrzu dotleni organizm i pomoże w produkcji witaminy D oraz endorfin.

2. Utrzymywanie kontaktów: Nie zamykaj się w sobie. Spotkania z przyjaciółmi i rodziną, nawet te krótkie, dają wsparcie i poczucie przynależności.

3. Realne cele i małe kroki: Zamiast wielkich, często nierealnych postanowień, stawiaj na drobne, osiągalne cele. Sukces w ich realizacji buduje poczucie sprawczości.

4. Rutyna i odpoczynek: Dbaj o regularny rytm dobowy – odpowiednia ilość snu i wypoczynku to podstawa regeneracji układu nerwowego.

5. Szukanie pomocy, gdy jest potrzebna: Jeśli obniżony nastrój, brak energii i poczucie beznadziei utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie i zaczynają przeszkadzać w codziennym funkcjonowaniu, to znak, by skonsultować się ze specjalistą: psychologiem lub psychiatrą.

Inwestycja w zdrowie psychiczne – rola kompleksowego zabezpieczenia

Dbanie o zdrowie psychiczne to inwestycja w jakość życia. Tak jak dbamy o fizyczne aspekty zdrowia, warto pomyśleć o zabezpieczeniu, które ułatwi dostęp do specjalistycznej pomocy w razie potrzeby. Kompleksowe prywatne ubezpieczenie zdrowotne często oferuje:

• Szybki dostęp do konsultacji z psychologiem lub psychoterapeutą.

• Możliwość wizyty u psychiatry bez wielomiesięcznych kolejek.

• Programy wsparcia i teleporady w ramach pakietów assistance.

• Spokój ducha związany z wiedzą, że w trudnej sytuacji masz zapewnioną fachową pomoc.

Pamiętaj, że szukanie pomocy jest oznaką siły i odpowiedzialności wobec siebie, a nie słabości.

Podsumowanie

Blue Monday to bardziej data w kalendarzu marketingu niż nauki. Nie pozwól, by jeden dzień dyktował Ci, jak masz się czuć. Jednak wykorzystaj tę okazję, by zweryfikować swój dobrostan. Prawdziwa depresja nie wybiera dnia w kalendarzu – to choroba, którą można i należy leczyć. Słuchaj siebie, dbaj o codzienne rytuały wspierające zdrowie psychiczne i nie wahaj się sięgać po profesjonalne wsparcie, gdy go potrzebujesz.

Pomoc w depresji i trudnych sytuacjach – telefoniczna i online

Jeśli Tobie lub Twoim bliskim łatwiej będzie skorzystać z telefonu zaufania, nie wahaj się. Pod wskazanymi numerami znajdziesz pomoc dostosowaną do konkretnych potrzeb.

Telefony dla dzieci i młodzieży

Oba telefony są bezpłatne i czynne całą dobę przez 7 dni w tygodniu.

116 111 – telefon zaufania dla dzieci i młodzieży Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę.

800 12 12 12 – bezpłatny telefon zaufania dla dzieci i młodzieży Rzecznika Praw Dziecka:

• dostępny także w języku ukraińskim i rosyjskim – zgodnie z grafikiem godzin dostępnym na stronie infolinii – link do informacji o dyżurach
• pomoc dostępna jest także w formie czatu – po polsku i po ukraińsku: link do czatu

Telefony dla osób dorosłych

116 123 – bezpłatny kryzysowy telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym, czynny w godzinach 14.00 – 22.00 przez 7 dni w tygodniu.

22 635 09 54 – telefon zaufania dla osób starszych – czynny w poniedziałek, środę i czwartek w godzinach 17.00 – 20.00 (koszt zgodny z taryfą operatora)

• dodatkowo pod tym numerem telefonu w środy godzinach 14.00 – 16.00 odbywa się dyżur dotyczący choroby Alzheimera.